Bir iş kazasından aylar, bazen yıllar sonra işverenin önüne SGK’dan bir ödeme talebi veya rücu davası gelir. Bu talebin tutarını belirleyen en önemli unsur, işverenin kazadaki kusur oranıdır. Bu nedenle rücu davası, aslında bir teknik değerlendirme davasıdır.
Rücu nedir?
İş kazası, işverenin kastı veya sosyal sigorta ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse, SGK’nın sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ve ileride yapacağı giderler ile bağladığı gelirlerin peşin sermaye değeri, sorumluluk hâlleri dikkate alınarak işverene ödettirilir (5510 s.K. m.21/1). Kazaya üçüncü kişiler sebep olmuşsa, Kurum onlara da rücu edebilir (5510 s.K. m.21/4).
İşverenden neler istenir?
- Tedavi ve sağlık giderleri,
- Geçici iş göremezlik ödenekleri,
- Sürekli iş göremezlik geliri bağlanmışsa, bu gelirin peşin sermaye değeri,
- Ölümlü kazalarda hak sahiplerine bağlanan gelirlerin peşin sermaye değeri ve diğer ödemeler.
Gelir bağlanan kazalarda peşin sermaye değeri, kalemlerin en büyüğü olabilir. Bu nedenle ağır yaralanmalı ve ölümlü kazalarda talep edilen tutar yüksektir.
Tutarı kusur oranı belirler
Uygulamada işverenden istenecek tutar, işverenin kazadaki kusur oranına göre belirlenir. Sigortalının kendi kusuru ve üçüncü kişilerin payı da bu değerlendirmeye girer. Bu yüzden kusur oranındaki her puan doğrudan paraya dönüşür.
Ceza dosyasında verilen karar ve oradaki kusur değerlendirmesi hukuk hâkimini kendiliğinden bağlamaz (TBK m.74). Rücu davasında kusur, çoğu zaman yeniden ve ayrıca değerlendirilir. Bu, işverene teknik savunmasını bu davada da güçlendirme imkânı verir.
Teknik savunma neye dayanır?
- Kusur raporunun denetlenmesi. Rapordaki tespitlerin olay yeri, ekipman ve belgelerle örtüşüp örtüşmediği; kusur oranlarının gerekçelendirilip gerekçelendirilmediği. Bakılacak eksikler için rapora itiraz rehberine bakabilirsiniz.
- Alınmış önlemlerin belgelenmesi. Güncel risk değerlendirmesi (6331 s.K. m.10), işe özgü eğitim kayıtları (m.17), periyodik kontroller, KKD zimmetleri ve sahadaki denetimin kayıtları.
- Diğer tarafların payının ortaya konması. Alt işveren, bakım firması, ekipman sağlayıcısı veya başka bir üçüncü kişinin kazadaki rolü. Asıl işveren ile alt işverenin birlikte sorumluluğu ayrıca değerlendirilir (4857 s.K. m.2/6).
- Çalışanın kendi davranışının değerlendirilmesi. Eğitim ve talimata rağmen yapılan aykırı davranış, işverenin denetim yükümlülüğü ile birlikte ele alınır (6331 s.K. m.4/1, m.19).
- İlliyet ve kaçınılmazlık. Tespit edilen eksikliklerin kazaya gerçekten yol açıp açmadığı ve alınabilecek önlemlerle kazanın önlenip önlenemeyeceği.
Ne zaman harekete geçmeli?
- Kazadan hemen sonra: Rücu davası yıllar sonra açılsa bile, savunmanın malzemesi ilk günlerde toplanır. Belgeleri ve olay yeri bulgularını koruyun; ilk 72 saat rehberindeki adımlar burada da geçerlidir.
- Müfettiş veya inceleme raporu tebliğ edildiğinde: Rapordaki kusur tespitlerini teknik olarak değerlendirin.
- Dava açıldığında ve kusur raporu alındığında: Rapora itiraz süresini kaçırmayın (HMK m.281).
- Sigorta poliçenizi kontrol edin: İşveren sorumluluk sigortası varsa, kapsamı ve ihbar yükümlülüklerini sigortacınızla teyit edin.
Rücu davasında savunmanın gücü, kazadan önce ve hemen sonra tutulan kayıtlara bağlıdır. Kaza yaşanmış bir işyerinde bağımsız teknik inceleme, hem rücu tutarını etkileyen kusur tartışmasına hem de kazanın tekrarlanmamasına hizmet eder.