İş kazası dosyalarında işveren savunmasında sıkça “bu kaza önlenemezdi” denir. Uygulamada kaçınılmazlık nadiren kabul edilir; çünkü kavram, “bir şey yapılsaydı bu kaza olur muydu?” sorusuna somut önlemler sayılarak cevap verilmesini gerektirir.
Kaçınılmazlık nedir?
Kaçınılmazlık, bilimin ve tekniğin gerektirdiği bütün önlemler alınmış olsaydı bile kazanın meydana gelmesinin önlenemeyecek olmasıdır. Mevzuatta ayrıca tanımlanmamış, yargı uygulamasıyla şekillenmiş bir kavramdır. Ölçütü ise işverenin önlem yükümlülüğünün kapsamıdır: işveren, çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamakla ve bunun için gerekli her türlü önlemi almakla yükümlüdür (6331 s.K. m.4/1; TBK m.417/2).
Benzer kavramlardan farkı
| Kavram | Özü |
|---|---|
| Kaçınılmazlık | Olay işletmenin faaliyeti içinde gerçekleşir, ama alınabilecek önlemlerle önlenemezdi. |
| Mücbir sebep | Dışarıdan gelen, öngörülemeyen ve karşı konulamayan olay (örneğin olağanüstü doğa olayı). |
| Zarar görenin ağır kusuru | Kazalının davranışı o kadar ağırdır ki işveren kusurunun kazayla bağlantısını koparır. |
| Üçüncü kişinin ağır kusuru | İşyeriyle ilgisi olmayan bir kişinin davranışı kazanın tek belirleyici nedenidir. |
Bu kavramlar dosyada çoğu zaman birbirine karıştırılır. Teknik değerlendirmenin ilk işi, ileri sürülen savunmanın hangisine dayandığını netleştirmektir.
Dört aşamalı teknik test
- Öngörülebilirlik. Tehlike, sektörde bilinen, standartlarda veya üretici talimatında yer alan bir tehlike miydi? Risk değerlendirmesinde yer alıyor muydu?
- Önlem hiyerarşisi. Tehlikeden kaçınma, kaynağında mücadele, toplu korumaya öncelik ve son çare olarak KKD sırasıyla hangi önlemler alınabilirdi (6331 s.K. m.5)?
- Alınan önlemler. Bu önlemlerden hangileri alınmış, uygulanması izlenmiş ve denetlenmişti?
- Karşı-olgusal soru. Alınmayan önlemler alınmış olsaydı, kaza meydana gelir miydi veya sonucu daha hafif olur muydu?
Kurgusal iki örnek
Örnek 1. Bir depoda raf sistemi çöker ve bir çalışan yaralanır. İnceleme, rafların taşıma kapasitesinin etiketlenmediğini, periyodik kontrollerinin yapılmadığını ve forklift çarpma hasarlarının raporlanmadığını gösterir. Bu önlemler alınsaydı çökme önlenebilirdi; kaçınılmazlık kabul edilemez.
Örnek 2. Açık alanda, güncel ve uygulanan bir risk değerlendirmesi bulunan, yıldırımdan korunma tesisatı periyodik kontrolden geçmiş bir sahada, meteorolojik uyarı bulunmayan bir anda meydana gelen olağanüstü bir doğa olayı. Bu tür bir olay, kaçınılmazlık veya mücbir sebep yönünden tartışılabilir.
Kabul edilirse sonuçları
- Ceza dosyası: Kusur bulunmaması, şüpheliler veya sanıklar lehine sonuç doğurabilir.
- SGK rücu: Rücu için işverenin kastı veya mevzuata aykırı hareketi aranır (5510 s.K. m.21/1); kaçınılmaz kazada bu şartın tartışılması gerekir.
- Tazminat davaları: Kaçınılmaz kazalarda işverenin tazminat sorumluluğu yargı uygulamasında tartışmalıdır ve dosyaya göre farklı sonuçlar doğabilir. Bu konuyu avukatınızla değerlendirin.
Kaçınılmazlık savunması, ancak alınan önlemlerin belgelendiği bir dosyada ayakta kalır. Kusur değerlendirmesinin genel çerçevesi için iş kazasında kusur oranı rehberine bakabilirsiniz.