İş kazası sonrası işveren ne yapmalı? İlk 72 saat

Bir iş kazasından sonra atılan ilk adımlar, aylar sonra açılacak ceza soruşturmasının, SGK rücu davasının ve tazminat taleplerinin zeminini oluşturur. Bu rehber, işverenin ilk 72 saatte yapması gerekenleri sırasıyla özetler.

Neden ilk 72 saat?

Olay yeri kısa sürede eski hâline getirilir, kamera kayıtlarının üzerine yazılır, tanıkların hatırladıkları netliğini kaybeder. Bu dönemde kaybedilen bir delil çoğu zaman bir daha elde edilemez. Aynı günlerde yasal bildirim süreleri de işlemeye başlar.

İlk saatler: can güvenliği ve olay yeri

• Kazazedenin ilk yardımını ve sağlık kuruluşuna sevkini sağlayın; gerekiyorsa 112’yi arayın.
• Tehlike sürüyorsa çalışmayı durdurun, alanı güvenli hâle getirin ve ilgili makine veya ekipmanı kullanıma kapatın.
• Olay yerini koruyun. Resmî inceleme tamamlanmadan ekipmanı onarmayın, alanı temizlemeyin, parçaları yerinden kaldırmayın.
• Kazayı kolluk kuvvetlerine derhal bildirin (5510 s.K. m.13).
• İş güvenliği uzmanınızı, işyeri hekiminizi ve avukatınızı bilgilendirin.

İlk gün: deliller ve belgeler

• Kamera kayıtlarının kopyasını alın. Kayıt sistemleri çoğu zaman birkaç gün içinde eski kayıtların üzerine yazar.
• Olay yerini, ekipmanı ve çevreyi bozulmamış hâliyle fotoğraflayın; tarih ve saat bilgisini koruyun.
• Olayı gören ve olaydan önce alanda bulunan çalışanların listesini çıkarın. Beyanları yönlendirmeden, kişilerin kendi ifadeleriyle yazılı alın.
• Kazazedenin işe giriş tarihi, görev tanımı, eğitim kayıtları, sağlık raporu ve KKD zimmetlerini bir araya getirin.
• İlgili ekipmanın periyodik kontrol raporlarını, bakım kayıtlarını ve kullanma talimatlarını dosyalayın.
• Risk değerlendirmesinin ilgili bölümünü ve tespit ve öneri defterindeki kayıtları ayırın.

Üç iş günü içinde: SGK bildirimi

İşveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür (6331 s.K. m.14/2; 5510 s.K. m.13). İşyeri dışında meydana gelen kazalarda süre, işverenin kazayı öğrendiği tarihten başlar. Bildirim elektronik ortamda yapılır; bildirimin çıktısını kaza dosyasına ekleyin.

İlk hafta: inceleme, önlem ve risk değerlendirmesi

• Kazayı inceleyin ve rapor hâline getirin. İşveren iş kazalarını incelemek ve kayıt altına almakla yükümlüdür (6331 s.K. m.14/1).
• Kök nedeni bulun. “Dikkatsizlik” kabulüyle yetinmeyin; makine, yöntem, ortam ve denetim etkenlerini sorgulayın.
• Geçici önlemleri hemen, kalıcı önlemleri sorumlu kişi ve termin tarihi belirlenmiş bir DÖF planıyla uygulayın.
• Risk değerlendirmesini güncelleyin. İş kazası, risk değerlendirmesinin yenilenmesini gerektiren hâllerdendir (Risk Değerlendirmesi Yön. m.12).
• Kazazedenin işe dönüşünü planlayın. İşe dönüşte sağlık muayenesini ve kazanın nedenlerine yönelik ilave eğitim ihtiyacını değerlendirin.

Kesinlikle yapılmaması gerekenler

• Eksik belgeleri sonradan tamamlamak, geriye tarihli imza almak veya kayıtları değiştirmek. Bu, savunmayı zayıflatmakla kalmaz; ayrıca suç oluşturabilir.
• Çalışanlara nasıl ifade vereceklerini telkin etmek.
• Olay yerini resmî inceleme tamamlanmadan temizlemek veya ekipmanı onarmak.
• Kazayı tek bir çalışanın hatasına bağlayan kesin açıklamalar yapmak.
• Kamuoyuna veya sosyal medyaya olayla ilgili açıklama yapmak.

Yazdırılabilir kontrol listesi

• Kazazede sağlık kuruluşuna sevk edildi
• Tehlikeli alan ve ekipman kullanıma kapatıldı
• Kolluk kuvvetlerine bildirim yapıldı
• Olay yeri korunuyor, fotoğraflandı
• Kamera kayıtlarının kopyası alındı
• Tanık listesi çıkarıldı, beyanlar yazılı alındı
• Kazazedenin eğitim, sağlık ve zimmet belgeleri dosyalandı
• Ekipmanın periyodik kontrol ve bakım kayıtları dosyalandı
• SGK bildirimi üç iş günü içinde yapıldı
• Kaza incelemesi ve kök neden analizi başlatıldı
• Geçici önlemler uygulandı, DÖF planı hazırlandı
• Risk değerlendirmesi güncellendi