İş kazası dosyalarında sıkça sorulan bir soru: “İSG hizmetini OSGB’den alıyorduk, uzmanımız vardı; sorumluluk onlarda değil mi?” Kısa cevap: işverenin sorumluluğu devredilemez, ancak İSG profesyonelleri de kendi görevleri ölçüsünde kusurlu sayılabilir.
Temel kural: işverenin sorumluluğu devredilemez
İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz (6331 s.K. m.4/2). İşveren, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmekle yükümlüdür (6331 s.K. m.6); ancak bu görevlendirme, önlemleri almak, uygulatmak ve denetlemek yükümlülüğünü işverenden almaz.
İSG profesyonelinin görevleri
İş güvenliği uzmanının görevleri, İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik’te rehberlik, risk değerlendirmesi, çalışma ortamı gözetimi ve eğitim-bilgilendirme başlıkları altında sayılır. Kaza dosyalarında en çok tartışılan yükümlülükler şunlardır:
- Risk değerlendirmesi çalışmalarına katılmak ve tehlikeleri belirlemek,
- Sahayı gözetlemek, tespit ettiği eksiklikleri ve önerilerini onaylı deftere yazmak,
- İşe özgü eğitimlerin planlanmasına ve verilmesine katkı sağlamak,
- Tespit ettiği hayati tehlikeyi işverene yazılı bildirmek; önlem alınmazsa Bakanlığa bildirmek (6331 s.K. m.8).
Görevini yerine getirmeyen İSG profesyonellerinin yetki belgeleri askıya alınabilir (6331 s.K. m.8). Bu idari yaptırım, ceza ve hukuk sorumluluğundan ayrıdır.
Kusur verilebilecek ve verilmeyecek tipik durumlar
| İSG uzmanının kusuru gündeme gelebilir | Kusur kural olarak işverendedir |
|---|---|
| Kazaya yol açan tehlike, açıkça görülebilir olduğu hâlde risk değerlendirmesinde hiç yer almamış | Tehlike belirlenmiş, önlem önerilmiş, işveren uygulamamış |
| Saha gözetimi kâğıt üzerinde kalmış; aynı eksiklik aylarca deftere yazılmamış | Eksiklik deftere yazılmış, termin verilmiş, işveren gereğini yapmamış |
| Hayati tehlike fark edildiği hâlde yazılı bildirim yapılmamış | Hayati tehlike bildirilmiş, işveren çalışmaya devam ettirmiş |
| Eğitim içeriği işe özgü değil, kopya veya şekli | Eğitim planlanmış, işveren çalışanları eğitime göndermemiş |
| Belgeler sahayı yansıtmıyor | Görev süresi mevzuatın gerektirdiği sürenin altında belirlenmiş |
İSG profesyoneline kusur verilebilmesi için, eksikliğin kazayla nedensellik bağı içinde olduğu da gösterilmelidir. Bağlantısız bir belge eksikliği tek başına kusur sebebi değildir.
OSGB’nin konumu
OSGB, işverene İSG hizmeti sunan kuruluştur ve İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği kapsamında yetkilendirilir. OSGB’nin sorumluluğu, büyük ölçüde işverenle yaptığı sözleşmeye ve personelini görevlendirme biçimine bağlıdır: yeterli sürede ve nitelikte uzman görevlendirilip görevlendirilmediği, uzmanın sahaya gerçekten gidip gitmediği, hizmetin kayıtlarının tutulup tutulmadığı. OSGB’nin kazalıya ve işverene karşı sorumluluğu ile taraflar arasındaki rücu ilişkisi, her dosyada sözleşme ve olgulara göre ayrıca değerlendirilir.
Ceza soruşturması
Ceza sorumluluğu kişiseldir (TCK m.20). Ölümlü veya yaralanmalı kazalarda iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hakkında da taksirle öldürme veya yaralama kapsamında soruşturma yapılabilir (TCK m.85, m.89). Sonuç, somut görev ihlaline ve bu ihlalin kazayla bağlantısına göre belirlenir.
İşveren ve uzmanı koruyan kayıtlar
- Onaylı defterde tarihli tespitler, öneriler ve terminler
- Hayati tehlike bildirimlerinin yazılı nüshaları
- Saha gözetim raporları ve fotoğrafları
- İşe özgü eğitim içerikleri ve ölçme sonuçları
- Risk değerlendirmesi ekip toplantı kayıtları
- Önerilerin uygulandığını gösteren kapanış kayıtları
Aldığınız İSG hizmetinin sahada karşılık bulup bulmadığını kazadan önce bağımsız bir gözle ölçmek mümkündür. Bkz. zincirin zayıf halkası.