Rehber · Mevzuat
İşverenin görev, yetki ve sorumlulukları
İş sağlığı ve güvenliği sorumluluğu işverende başlar ve işverende kalır. OSGB’den hizmet almak bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz (6331 s.K. m.4/2); önlemlerin maliyeti çalışana yansıtılamaz (m.4/4).
Bir iş kazası işvereni bu dört sorumlulukla aynı anda karşı karşıya bırakabilir. Dördünde de sonucu belirleyen ortak unsur kusur oranıdır; kusur oranı da büyük ölçüde aşağıdaki yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğine ve bunun belgelenip belgelenmediğine bağlıdır.
1Görevler6331 sayılı Kanun madde madde
| Madde | Görev | Sahada karşılığı |
|---|---|---|
| 6331 m.4 | Mesleki riskleri önlemek, organizasyonu kurmak, araç ve gereci sağlamak; önlemlere uyulup uyulmadığını izlemek ve denetlemek | Önlemi almak yetmez; uygulandığını denetlediğini de gösterebilmek gerekir |
| 6331 m.5 | Risklerden korunma ilkelerine uymak: riskten kaçınmak, kaynağında mücadele, toplu korumayı kişisel korumaya öncelemek | KKD vermek, makine koruyucusunun yerine geçmez |
| 6331 m.6 | İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve gerektiğinde diğer sağlık personelini görevlendirmek; zaman ve imkân sağlamak | Sözleşme yetmez; süre ve tespitlerin takibi gerekir |
| 6331 m.8 | İSG profesyonellerinin yazılı bildirdiği eksiklikleri değerlendirmek ve gidermek | Giderilmeyen her yazılı tespit, kazada işveren aleyhine güçlü bir delildir |
| 6331 m.10 | Risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak; kontrol, ölçüm ve araştırmaları yaptırmak | Yeni ekipman, kaza veya ramak kala olaydan sonra güncellenir |
| 6331 m.11, m.12 | Acil durum planı; yangın, ilk yardım ve tahliye görevlilerini belirlemek ve donatmak | Tatbikat kaydı yoksa plan kâğıt üzerinde kalır |
| 6331 m.13 | Ciddi ve yakın tehlikede çalışmaktan kaçınma hakkına saygı göstermek | Bu hakkı kullanan çalışanın hakları korunur |
| 6331 m.14 | Kazaları ve meslek hastalıklarını kaydetmek, incelemek; iş kazasını 3 iş günü içinde SGK’ya bildirmek | Ramak kala olaylar da kaydedilmelidir |
| 6331 m.15 | Sağlık gözetimi: işe girişte, iş değişikliğinde, belirli aralıklarla ve kazadan sonra işe dönüşte | Sağlık raporu olmadan işe başlatma kusuru doğrudan artırır |
| 6331 m.16, m.17 | Çalışanları bilgilendirmek; işe özgü İSG eğitimini vermek ve süresinde tekrarlamak | Taşeron ve geçici çalışanlar da kapsamdadır |
| 6331 m.18, m.20 | Çalışanların görüşünü almak, katılımını sağlamak, çalışan temsilcisi görevlendirmek | Temsilci önerileri yazılı değerlendirilir |
| 6331 m.22 | 50 ve üzeri çalışanlı, altı aydan uzun süren işlerde İSG kurulu kurmak | Kurul kararlarını uygulamak da işverenin görevidir |
| 6331 m.23 | Aynı çalışma alanını paylaşan işverenlerle koordinasyon sağlamak | Şantiye, taşeron ve bakım firmaları bu kapsamdadır |
2Süreler ve periyotlarTehlike sınıfına göre
| Yükümlülük | Çok tehlikeli | Tehlikeli | Az tehlikeli | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| İş kazasının SGK’ya bildirimi | 3 iş günü | 3 iş günü | 3 iş günü | 6331 s.K. m.14 |
| Risk değerlendirmesinin yenilenmesi (en geç) | 2 yıl | 4 yıl | 6 yıl | Risk Değ. Yön. m.12 |
| Acil durum planının yenilenmesi (en geç) | 2 yıl | 4 yıl | 6 yıl | Acil Durumlar Yön. |
| Acil durum tatbikatı | Yılda en az 1 | Yılda en az 1 | Yılda en az 1 | Acil Durumlar Yön. |
| Temel İSG eğitiminin tekrarı | Yılda 1 | 2 yılda 1 | 3 yılda 1 | İSG Eğitimleri Yön. m.11 |
| Temel İSG eğitiminin asgari süresi | 16 saat | 12 saat | 8 saat | İSG Eğitimleri Yön. m.11 |
| Periyodik sağlık muayenesi | Yılda 1 | 3 yılda 1 | 5 yılda 1 | İşyeri Hekimi Yön. |
| İSG kurulu toplantısı | Ayda 1 | 2 ayda 1 | 3 ayda 1 | İSG Kurulları Yön. |
Risk değerlendirmesi bu süreler dolmadan da yenilenir: yeni ekipman, taşınma, iş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olaydan sonra. Ekipman periyodik kontrol aralıkları İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III’te ayrıca belirlenmiştir.
3Yetkilerİşverenin elindeki araçlar
- Talimat vermeİşin yapılışına ve işyeri düzenine ilişkin talimat verebilir; İSG talimatları yazılı ve imzayla tebliğ edilmelidir.TBK m.399
- Uyum isteme ve denetlemeÇalışanlar talimatlara uymak, makineleri ve KKD’yi doğru kullanmakla yükümlüdür; işveren bunu denetler.6331 s.K. m.19
- Disiplin ve fesihKuralı ihlal edene yazılı uyarı ve disiplin; iş güvenliğini tehlikeye düşürene haklı fesih.4857 s.K. m.25/II-ı
- Hizmet sağlayıcıyı seçme ve denetletmeOSGB’yi, uzmanı ve hekimi seçer; hizmetin yeterliliğini bağımsız olarak denetletebilir.6331 s.K. m.6
- İşi durdurmaCiddi tehlikede Bakanlık kararını beklemeden işi kendisi durdurabilir ve durdurmalıdır.6331 s.K. m.4
- Alt işverene şart koşmaSözleşmeye İSG yükümlülükleri ve denetim hakkı yazılabilir; sorumluluk kalkmaz ama kusur dağılımında dikkate alınır.4857 s.K. m.2/6
- Yetki devri sorumluluk devri değildirİşveren vekilinin bu sıfatla yaptığı işlemlerden doğrudan işveren sorumludur.4857 s.K. m.2/4
4Sorumluluk türleriİdari, cezai, hukuki, sosyal güvenlik
| Sorumluluk | Ne zaman doğar? | Sonucu | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İdari | Kaza olmasa bile denetimde ihlal tespit edildiğinde | İdari para cezası; bazı ihlallerde çalışan başına veya aylık; hayati tehlikede işin durdurulması | 6331 s.K. m.25, m.26 |
| Cezai | Kazada ölüm veya yaralanma olduğunda | Taksirle öldürmede 2-6 yıl, birden fazla ölümde 2-15 yıl hapis; yaralamada neticeye göre artırım; bilinçli taksirde ek artırım | TCK m.85, m.89, m.22/3 |
| Hukuki | Kazazede veya yakınları tazminat istediğinde | Maddi tazminat (iş gücü kaybı, destekten yoksunluk) ve manevi tazminat | TBK m.417, m.53, m.54, m.56 |
| Sosyal güvenlik | Kaza işverenin kastı veya ihmaliyle olduğunda | SGK giderleri ve bağlanan gelirlerin peşin sermaye değeri, kusur oranında rücu edilir | 5510 s.K. m.21 |
Cezai sorumluluk kişiseldir: şirketin yanında işveren vekili, şantiye şefi, vardiya sorumlusu ve İSG profesyonelleri de sanık olabilir. Asıl işveren, alt işverenin çalışanına karşı da birlikte sorumludur (4857 s.K. m.2/6). İdari para cezası tutarları her yıl güncellendiği için rakam verilmemiştir.
5Öz denetim listesiOn soruda kendi işyeriniz
- Risk değerlendirmesi güncel ve son değişiklikleri içeriyor
- İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevli, tespitleri takip ediliyor
- İşe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri tam
- Eğitimler süresinde yenilenmiş, kayıtlar imzalı ve işe özgü
- Acil durum planı güncel, bu yıl tatbikat yapılmış
- Kaldırma araçları, basınçlı kaplar ve elektrik tesisatının periyodik kontrolleri süresinde
- KKD zimmetli ve kullanımı sahada denetleniyor
- Makine koruyucuları yerinde ve devre dışı bırakılamıyor
- Alt işverenlerin İSG belgeleri istenmiş, koordinasyon tutanağı var
- Ramak kala olaylar kaydediliyor ve inceleniyor
Bu listede “hayır” dediğiniz her madde, bir denetimde idari para cezası, bir kazada ise kusur gerekçesi olabilir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; belirli bir olay için hukuki görüş veya uzman görüşü yerine geçmez. Mevzuatın güncel metni mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilmelidir.
İletişim
Ön görüşme için yazın veya arayın
Ön görüşme ücretsizdir ve bağlayıcı değildir. Konunun kısa özetini yazmanız yeterli; belgeler sözleşmeden sonra güvenli yolla alınır.